Witajcie | Redakcja | Prenumerata | Wieści | Ostatni kocioł | W następnym kotle | Stare kotły

Piękno ukrytych jaskiń, grani skalnych i głazów narzutowych

Zacznijmy od Świętokrzyskiego Parku Narodowego, który jest jednym z 23 parków narodowych w Polsce i powstał jako drugi po Białowieskim Parku Narodowym w dniu l kwietnia 1950 roku.

Jego powierzchnia po powiększeniu w 1996 roku wynosi 7626,45 ha, a jego strefa ochronna obejmuje 20 786 ha. Administracyjny zasięg Parku to gminy, Bodzentyn, Nowa Słupia, Bieliny, Górno, Masłów i Łączna. Geograficzny - centralna część Gór Świętokrzyskich z Pasmem Łysogórskim, najstarszych gór fałdowych w Europie, Chełmową Górą w Paśmie Pokrzywiańskim, częścią Doliny Wilkowskiej, Dębniańskiej i Słupiańskiej oraz częścią Pasma Klonowskiego z Górami Miejską, Psarską i Bukową.

Tereny Świętokrzyskiego Parku Narodowego związane były mocno z historią i kulturą naszego narodu od czasów pogańskich (wały kultowe) poprzez lata rozbiorów Polski, okres walk narodowo-wyzwoleńczych, pierwszą wojnę światową po odzyskanie niepodległości i wydarzenia drugiej wojny światowej.

Świętokrzyski Park Narodowy to żywe muzeum przyrodnicze zarówno przyrody ożywionej jak i przyrody nieożywionej. Na terenie Parku możemy zaprezentować 35 gatunków drzew w tym jeden prawem chroniony - cis, wiele gatunków roślin. Z bardziej interesujących gatunków roślin występuje tu tojad dziobaty, śnieżyczka przebiśnieg, bodziszek żałobny, kruszczyk szerokolistny, kokorycz pusta i pełna, wawrzynek wilczełyko, jaskier kosmaty, parzydło leśne, lilia złotogłów, rosiczka okrągtolistna, kosaciec syberyjski, pełnik europejski, mieczyk dachówkowaty czy storczyk plamisty.

Na terenie Parku mamy aktualnie pięć rezerwatów ścisłych: Chełmowa Góra, gdzie poza modrzewiem polskim możemy zobaczyć ponad 500 mrowisk; rezerwat Święty Krzyż i Łysica (Główne Pasmo Łysogórskie), gdzie chroniony jest las jodłowo - bukowy z domieszką jawora, świerka, osiki i grabu oraz gołoborza; rezerwat Czarny las obejmujący pozostałości pierwotnych lasów mieszanych z udziałem jodły, lipy drobnolistnej, olszy; rezerwat Mokry Bór - charakteryzujący się borami bagiennymi z domieszka świerka, występują tu torfowiska wysokie i przejściowe.

Park jako wielki kompleks leśny stwarza sprzyjające warunki życia zwierzętom. Wśród gatunków unikatowych jest np. relikt polodowcowy z grupy widelnic - pluskwiak wodny , zaobserwowany jedynie na Świętym Krzyżu, unikalne gatunki pająków, ważek, reliktowe gatunki ślimaków - pomrów czarny, z płazów i gadów mamy traszkę górską, kumaka nizinnego, ropuchę zieloną i paskówkę oraz jaszczurkę zwinkę, zaskrońca zwyczajnego czy gniewosza plamistego. Park jest również rajem dla ornitologów występuje tu bowiem 110 gatunków ptaków między innymi jarząbek, orlik krzykliwy, bocian czarny, krzyżodziób świerkowy. Grupę chronionych ssaków tworzą nietoperze, łasice, popielice, gronostaje, bobry. Do okazałych ssaków należą łosie, sarny, dziki. Nie zapominajmy, że po Parku możemy poruszać się tylko szlakami turystycznymi, które pozwolą nam najpełniej poznać walory przyrodnicze. Dla tych, co chodzenie uważają za karę zapraszamy do Muzeum Przyrodniczo-Leśnego na Świętym Krzyżu, gdzie można poznać zarówno mieszkańców Parku jak i występującą tam roślinność ale to na pewno nie to samo, co na szlaku.

Spośród 67 rezerwatów przyrody 21 to rezerwaty przyrody nieożywionej z czego aż 4 znajdują się na terenie Miasta Kielce i próżno szukać na mapie drugiego miasta, które by posiadało tej wartości rezerwaty przyrody o szczególnym znaczeniu dla nauki o ziemi jak rezerwat "Kadzielnia", "Wietrznia", "Ślichowice", "Biesak-Białogon". Warto również wiedzieć, że nasze miasto i najbliższa okolica to "największe muzeum geologii pod gołym niebem"

Na terenie naszego województwa mamy jeden rezerwat ornitologiczny "Ługi" koło Włoszczowy, jeden krajobrazowy "Karczówka", jeden słonoroślowy "Owczary" koło Buska, ponadto rezerwaty; leśne, florystyczne, stepowe, torfowiskowe.

Rezerwaty przyrody są to obszary objęte ochroną, której przedmiotem ochrony może być całość przyrody na danym terenie albo poszczególne jej składniki należące do świata zwierzęcego, roślinnego lub przyrody nieożywionej. W rezerwatach na terenie "Ponidzia" w okresie wiosennym możemy spotkać wiele unikalnych roślin ciepłolubnych nie występujących na innym terenie. Do nich zaliczamy między innymi takie rośliny jak groszek pannoński, storczyk purpurowy czy dyptam jesionolistny.

Na mapie województwa świętokrzyskiego w latach osiemdziesiątych XX wieku pojawiły się nowe obiekty przyrodnicze objęte Wielkoprzestrzennym Systemem Obszarów Chronionych. Poza wspomnianym już Świętokrzyskim Parkiem Narodowym, który jest najcenniejszym obszarem w regionie ze względu na wyjątkowe walory przyrodnicze, krajobrazowe i kulturowe, pojawiły się Parki Krajobrazowe i Obszary Chronionego Krajobrazu, które w województwie świętokrzyskim stanowią uzupełnienie istniejących form ochrony obszarowej, których na terenie woj. wyznaczono dziesięć.

Dla ochrony najcenniejszych obiektów oraz dla zapewnienia najkorzystniejszych warunków ochrony Świętokrzyskiego Parku Narodowego - obszaru o najwyższym statusie ochrony w regionie - uchwałą z dnia 10 czerwca 1988 roku Wojewódzka Rada Narodowa w Kielcach ustanowiła Zespół Parków Krajobrazowych Gór Świętokrzyskich w ilości 4 parki: Suchedniowsko - Oblęgorski, Sieradowicki, Jeleniowski, Cisowsko-Orłowiński zaś rozporządzeniem Nr 17/96 z dnia 2 grudnia 1996 roku Wojewoda Kielecki powołał kolejny 5: Chęcińsko - Kielecki Park Krajobrazowy. I tak powstał pierścień Parków Krajobrazowych osłaniający Świętokrzyski Park Narodowy.

Zespół Parków Krajobrazowych Gór Świętokrzyskich zajmuje najwyższe wzniesienia Gór Świętokrzyskich w obrębie pasm: Łysogórskiego, Jeleniowskiego, Cisowskiego, Oblęgorskiego, Zgórskiego, Posłowickiego, Dymińskiego oraz fragmenty grzbietów i pasm: Klonowskiego, Sieradowickiego i Pokrzywiańskiego, a także garby Płaskowyżu Suchedniowskiego i Wzgórz Kołomańskich. Ukształtowanie powierzchni terenu, sieć rzeczna i mozaikowatość gleb wykazują ścisły związek z wyjątkowo urozmaiconą i złożoną budową geologiczną Gór Świętokrzyskich. Stanowią one jedyną w swoim rodzaju osobliwość w skali europejskiej - jako jedyne z niewielu odsłonięć skał zbudowanych z osadów wszystkich formacji od paleozoiku i mezozoiku powstałych w ciągu 570 mln lat. Na terenie parków położone są źródliska i wododziały rzek: Krasnej, Czarnej Koneckiej (dopływ Pilicy), Pokrzywianki, Świśliny, Opatówki, Koprzywianki, Czarnej Staszowskiej, Łagowicy, Lubrzanki, Bobrzy, Nidy. O Bogactwie i osobliwościach świata przyrody Parków Krajobrazowych Gór Świętokrzyskich świadczy fakt, że na ich obszarze znajduje się ponad 25 rezerwatów przyrody, i 112 pomników przyrody.

Nieco wcześniej bo 19.XII 1986 roku mocą uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach został utworzony Zespól Parków Krajobrazowych Ponidzia. W skład Zespołu weszły następujące parki krajobrazowe wraz z otulinami: Nadnidziański, Szaniecki i Kozubowski Park Krajobrazowy. Na terenie Parków Krajobrazowych Ponidzia mamy 12 rezerwatów przyrody z czego 9 w Nadnidziańskim P.K. Flora jest bardzo bogata i zróżnicowana, z udziałem gatunków należących do różnych elementów geograficznych. Liczna grupa gatunków należy do elementu śródziemnomorskiego, pontyjsko-pannońskigo. Znaczna część z nich objęta jest prawną ochroną gatunkową a wymienia się tutaj 50 gatunków chronionych. W okresie wiosennym rezerwaty Ponidzia to raj dla botaników i wszystkich tych, którym przyroda jest bliska.

O przyrodzie naszego województwa napisano wiele publikacji ale jeszcze wiele tajemnic kryje przyroda przed przyrodnikami. Aktualnie jest to wspaniały poligon przyrodniczy do zdobywania wiedzy z uszanowaniem obowiązującego prawa. Zatem korzystajmy z tego terenu po wsze czasy pamiętając, że przyroda bez nas sobie poradzi my bez przyrody - nie.

Jerzy Kapuściński