|
Kielce w okresie
międzywojennym 1918-1939
Władze Administracyjne
"Kielce
są dla mnie czym pierwszy uśmiech ukochanej, czym pierwszy promień rannego
brzasku"
Józef Piłsudski
Zmiany w podziale administracyjnym.
Dzięki sentymentowi Marszałka J. Piłsudskiego, centralnemu położeniu
w regionie oraz tradycjom historycznym Kielce na mocy tymczasowej
ustawy Sejmu z dnia 2 sierpnia 1919 roku o organizacji władz administracyjnych
II instancji - stały się siedzibą województwa. 
Na podstawie tej ustawy z 10 byłych guberni Królestwa Polskiego utworzono
5 województw: warszawskie, łódzkie, kieleckie, lubelskie i białostockie,
ustanawiając na ich czele wojewodów. Byli oni mianowani przez Naczelnika
Państwa i mieli do pomocy podległe im urzędy wojewódzkie. Oprócz reprezentowania
rządu w terenie wojewodo- wie pełnili równocześnie funkcje szefów administracji
ogólnej. Rolę opiniodawczą miała spełniać Rada Wojewódzka, złożona z
przedstawicieli sejmików powiatowych i rad miejskich. Przewodniczącym
Rady był wojewoda lub wyznaczony przez niego zastępca.
Ustawa określała też zasięg terytorialny województw. Województwo kieleckie
obejmowało 16 powiatów: będziński, częstochowski, iłżecki, jędrzejowski,
kielecki, kozieni- cki, konecki, miechowski, olkuski, opoczyński, opatowski,
pińczowski, radomski, sandomierski, stopnicki i włoszczowski.
Od l I 1927 roku liczba powiatów wzrosła do 17, w związku z podziałem
powiatu będzińskiego na dwie jednostki administracyjne (z jego północnych
terenów wyodrębniono powiat zawierciański). Powstały też 3 powiaty miejskie:
w Sosnowcu, Częstochowie i Radomiu.
Na czele urzędów powiatowych, po odzyskaniu niepodległości w listopadzie
1918 roku, stali komisarze rządu. Stanowisko to z ramienia rządu lubelskiego
pełnił w Kielcach od l XI 1918 r. Franciszek Loeffler, a po nim kolejno:
W. Sołtan i J. Hempel. W sierpniu 1919 r. urząd komisarza przekształcony
został na starostwo, ze starostą na czele, mianowanym przez Ministra
Spraw Wewnętrznych. Tymczasowo został utrzymany dawny rosyjski administracyjny
podział na powiaty. Starostwo stało się w obrębie powiatu urzędem administracyjnym
I instancji, jako władza przełożona zarządu gmin i miast w zakresie
administracji państwowej. Podlegało ono w toku instancji województwu.
Powiat kielecki obejmował 19 gmin wiejskich oraz 2 miasta: Kielce i
Chęciny. W 1939 roku w skład powiatu kieleckiego weszła dodatkowo gmina
Bliżyn. Poszczególnymi sprawami administracyjnymi zajmowały się odpowiednie
referaty, których w starostwie kieleckim od 1930 roku było 19.
Obszar województwa kieleckiego w 1921 roku wynosił 25 736 km2 i zamieszkany
był przez 2 535 781 osób, tj. ok. 9,3% ludności Polski, co dawało drugie
miejsce w kraju, za woj. lwowskim. W województwie kieleckim istniało
9 551 miejscowości ogółem, w tym 35 miast. W ciągu 10 lat liczba ludności
woj. kieleckiego zwiększyła się do 2 935 697 osób (1931 r.). W 1933
roku woje- wództwo kieleckie liczyło 20 powiatów (w tym 3 miejskie),
40 miast i 315 gmin wiejskich.
Na podstawie ustawy z 23 III 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu
terytorialnego, we wszystkich powiatach województwa kieleckiego ustalony
został nowy podział gmin wiejskich na gromady. Dokonano podziału 313
gmin na 4 213 gromad, obejmujących łącznie 13 048 miejscowości.
Terytorium województwa pozostało w ustalonych granicach do kwietnia
l938 roku, kiedy to, na mocy ustawy z dnia 9 IV 1938 r., z woj. kieleckiego
wydzielone zostały i włączone do woj. łódzkiego powiaty: opoczyński
i znaczna część koneckiego (z wyjątkiem gmin miejskich Skarżysko-Kamienna
i Szydłowiec oraz gmin wiejskich Bliżyn i Szydłowiec). W związku z tymi
zmianami woj. kieleckie w 1939 r. liczyło 2 671 tys. osób i zajmowało
obszar 22 204 km2. Granice powiatów ulegały natomiast drobnym korektom
przez cały okres międzywojenny, w związku z przenoszeniem niektórych
gromad do innych gmin i powiatów.
Pierwszym wojewodą kieleckim został, minowany dnia 19 XI 1919 roku,
starosta będziński Stanisław Pękosławski, który dwa miesiące później
uroczyście rozpoczął urzędowanie w Zamku Kieleckim. W następnych latach
funkcję wojewodów pełnili kolejno: Mieczysław Bilski (1923-1924), Ignacy
Manteuffel (1924-1927), Władysław Korsak (1927-1929), Jerzy Paciorkowski
(1930-1934), Władysław Dziadosz (1934-1939).
Obok władz administracji państwowej działały w Kielcach organy samorządu
terytorialnego, tj. Rada Miejska, składająca się z wybranych przez mieszkańców
radnych oraz powoływany przez nią Zarząd Miasta.
Tomasz Kosiński
|
