|
Miasto i Gmina
Chmielnik – miejsce warte odwiedzenia
Gmina Chmielnik
leży w południowo-wschodniej części województwa świętokrzyskiego,
w centrum Niecki Nidziańskiej, na skraju Pogórza Szydłowskiego i
Niecki Połanieckiej.
Miasto Chmielnik znajduje się około 35 km na południe od Kielc i
około 17 km na północ od Buska Zdroju.
Gmina Chmielnik rozpościera się na powierzchni 143 km2, a w jej skład
wchodzi 25 sołectw. Ludność gminy to
11 850 mieszkańców, z czego w Chmielniku zamieszkuje 4 259.
Chmielnik to nazwa topograficzna, związana z kulturą agrarną i
oznacza miejsce uprawy chmielu niezbędnego przy warzeniu piwa.
Odzwierciedleniem tego jest herb miasta przedstawiający na tarczy w
polu czerwonym zieloną gałązkę chmielu zakończoną trzema
szyszkami. Miasto powstało na skrzyżowaniu ważnych szlaków
handlowych prowadzących z Sandomierza przez Szydłów do Chęcin i Małogoszcza
oraz z Krakowa przez Skalbierz, Pierzchnicę, Daleszyce, Bodzentyn do Iłży
i Radomia.
Historia Miasta
Ślady zamieszkania na tym terenie sięgają lat 2500-1800 p.n.e.,
natomiast osada, datowana przez archeologów na XI wiek, prawdopodobnie
należała do dóbr książęcych i wchodziła w skład kasztelani wiślickiej.
Podlegała znacznie starszej parafii Gnojno, a po 1326 roku została włączona
do nowego dekanatu Kije. Prawdopodobnie w XIII wieku dobra chmielnickie
przeszły z rąk książęcych w posiadanie Odrowążów i stały się aż
po XX wiek własnością prywatną.
Pierwsza wzmianka o Chmielniku jako miejscowości pojawiła się w XIII
wieku. Dotyczy przegranej bitwy przez polskie rycerstwo z Tatarami,
uznanej za jeden z większych bojów XIII-wiecznej Europy, którą
stoczono pod Chmielnikiem 18 marca 1241 roku podczas najazdu Tatarów na
Polskę. Spis inwentarza kościoła w Gnojnie z 1677 roku podaje, że
miejsce bitwy nosiło nazwę Wesołe Pole. Po raz kolejny Chmielnik
odnotowany jest w historii w 1295 i 1296 roku, w związku z najazdami
Litwinów. W latach 1347-48 pojawia się postać Wernera z Chmielnika,
kanonika krakowskiego, a w 1348 roku Bernard z Chmielnika posłuje w
imieniu króla Kazimierza Wielkiego i biskupa krakowskiego Piotra Fałkowskiego
do papieża urzędującego wtedy w Awinionie. Kolejna wiadomość o
osadzie pochodzi z 1354 roku, kiedy to konsekrowano drewniany kościół
p.w. Wszystkich Świętych lub Świętej Trójcy.
Miasto Chmielnik otrzymało przywilej lokacyjny od króla Polski
Zygmunta Augusta 9 marca 1551 roku. Fundator miasta - Jan Oleśnicki -
należał do gorliwych zwolenników reformacji. Oddał w 1552 roku
miejscowy kościół protestantom, a jego synowie, Samuel i Mikołaj,
wybudowali w mieście zbór i gimnazjum.
Potężny rozwój miasta nastąpił w XIX i na początku XX wieku. Nie
zahamowały go nawet wielkie pożary, jakie nawiedziły Chmielnik, m.in.
25 sierpnia 1811 roku czy 21 czerwca 1849 roku. Dogodne położenie
geograficzne, rozwijający się handel tranzytowy powodował stały i
szybki wzrost ludności. W roku 1852 miasto liczyło 3 186 mieszkańców,
w 1860 – 3 488, w tym 2 272 Żydów, a w 1931 r. 8 050 osób, w
tym 6 359 Żydów (79 %) i 1 691 katolików (21 %). Podobnie układały
się proporcje gospodarcze – 80% zakładów rzemieślniczych,
przetwórczych, sklepików należało do Żydów, a tylko 20% do katolików
(głównie gospodarstw rolnych).
Dzieje gminy żydowskiej
Z historią miasta Chmielnika nierozerwalnie wiążą się dzieje społeczności
żydowskiej, która wspólnie z katolickimi mieszkańcami miasta budowała
świetność osady. Według przekazów, do Chmielnika dotarli żydowscy
uciekinierzy z Hiszpanii, wygnani w 1492 roku. Populacja żydowska
szybko powiększała swoją liczebność, bowiem 18 kwietnia 1630 roku
ówczesny dziedzic Chmielnika, Krzysztof Gołuchowski, wydał przywilej
dozwalający Żydom zamieszkanie, handel oraz budowę Bóżnicy i szkoły.
W 1 poł. XVII wieku stan ilościowy i ekonomiczny gminy był wysoki,
czego dowodzi wzniesiona, do dziś istniejąca, duża i o wysokich
walorach architektonicznych synagoga  –
centrum żydowskiej dzielnicy miasta. Po wygnaniu Arian z Polski w 1658
roku, Żydzi zajęli opuszczone przez nich domy i sklepy. Od tego czasu
rośli w siłę – mieli w swych rękach handel zbożem, zwierzętami
i drewnem. Ludność Żydowska do 1939 roku liczyła około 5 900 osób.
Nigdy nie była dyskryminowana. Jednak II wojna światowa spowodowała
prawie w 100% jej zagładę. W latach 1941-1943 w Chmielniku istniało
getto żydowskie, w którym przebywali Żydzi z Chmielnika i innych
miast Polski. Jego rozmiary obejmowały niemal całe miasto. W październiku
1942 roku było tam około 13 000 osób. Podczas likwidacji getta,
wszystkich wywieziono do obozu koncentracyjnego w Treblince. Po wojnie
wróciło do Chmielnika kilkanaście osób pochodzenia żydowskiego, ale
na skutek panującej sytuacji społeczno-politycznej opuściły miasto.
Obecnie nie mieszka w Chmielniku żadna osoba żydowskiego pochodzenia.
Chmielnik
obecnie
Chmielnik zyskał nowoczesne oblicze. Wybudowano nowe oświetlenie
uliczne, powstał nowy budynek szkoły w Chmielniku, przychodni zdrowia
oraz nowe obiekty infrastruktury technicznej
i użyteczności publicznej.
A obecnie przywraca się Rynkowi
dawny wizerunek. Teraz można podziwiać w sercu grodu 4-metrowy pomnik
Nike odlany z brązu oraz fontannę z jej głównym elementem –
obracającą się kulą ziemską
o wielkości 1.30 m – to ukłon w stronę Unii Europejskiej, która
przekazała pieniądze na remont placu. Obie prace są autorstwa rzeźbiarza
Arkadiusza Latosa. Rynek zdobi też zabytkowa studnia. Renowacja Rynku
wciąż trwa.
Atrakcje turystyczne
1.Przyroda
Gmina Chmielnik leży na terenie Pogórza Szydłowskiego i Niecki Połanieckiej.
Najwyższe wzniesienie Pogórza to Ostra Górka położona koło wsi
Piotrkowice (308 m n.p.m.), najniższy punkt zaś znajduje się w
dolinie rzeki Sanica (205 m n.p.m.). Długie doliny stanowią dorzecza
Wschodniej oraz Sanicy i Morawki. Najstarszymi skałami są wapienie
jurajskie występujące w pasie Pogórza Szydłowskiego. Młodsze
– wapienie i piaskowce – znajdują się w Niecce Połanieckiej.
Na wschodzie gminy zalegają gipsy, natomiast na całym obszarze
pojawiają się piaski polodowcowe. Jednym z najciekawszych obiektów
przyrody nieożywionej jest wapienna jaskinia w okolicach Śladkowa
Dużego. 20% gminy porastają lasy, wśród których gatunkiem
dominującym jest sosna. W południowej części Gminy znajduje się część
Szanieckiego Parku Krajobrazowego.
2. Zabytki
Na terenie Gminy i w mieście Chmielniku istnieją zabytkowe obiekty
architektoniczne:
 -Kościołek
Św. Trójcy z XIV wieku w Chmielniku - najważniejszy i najstarszy
zabytek Chmielnika. Pierwsze wzmianki o jego istnieniu pochodzą z 1354
roku, w tym to bowiem roku biskup krakowski Bodzanta konsekrował kościół.
Następnym śladem są zapiski Jana Długosza mówiące, że około 1440
roku w Chmielniku stał kościół drewniany. Obecny kościół filialny
p.w. „Świętej Trójcy” datowany jest na początek XVI w.
-Synagoga w Chmielniku – wybudowana w 1638 roku. Położona
jest na północ od rynku usytuowana w centrum starej dzielnicy żydowskiej.
W ciągu swego istnienia ulegała zniszczeniom, przeróbkom i zmianom. Bóżnica
wybudowana jest na planie prostokąta. Wewnątrz znajduje się
jednoprzestrzenna sala modlitw i dwudzielny przedsionek. Sklepienie
pochodzi z XIX wieku i położone jest na przekroju luku pełnego,
ozdobione motywami geometrycznymi.
-Obelisk upamiętniający bitwę z Tatarami rozegraną 18 marca 1241
roku – przy skrzyżowaniu ulicy Szydłowskiej i Konopnickiej w
Chmielniku
-Kościół Parafialny p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP -
wybudowany jest w stylu późnego baroku. Budowę rozpoczął w
1730 roku Jerzy Marcin Ożarowski - właściciel Chmielnika i oboźny
koronny. Po jego śmierci wojewoda inowrocławski Andrzej Moszczyński,
ukończył prace nad świątynią w 1783 roku. W tym samym roku, 17 października,
nastąpiła konsekracja, której dokonał biskup Wojciech Boxa
Radoszewski. Ołtarz główny pochodzi z roku 1886, a organy, ozdobione
rzeźbą króla Dawida, z 1892.
-Sanktuarium Matki Bożej Loretańskiej z klasztornym zespołem
pobernardyńskim i klasycystyczny zespół pałacowy – Tarnoskała
w Piotrkowicach
-Rynek, który okalają jedno- i dwukondygnacyjne kamieniczki z
XIX wieku, został wytyczony jeszcze w okresie lokacji w 1551 roku.
Obecnie w środku znajduje się park z obeliskiem, będącym hołdem
ofiarom faszyzmu i stalinizmu.
-Ruiny neoklasycystycznego pałacu w Śladkowie Dużym.
3. Wypoczynek i
rekreacja
 Wypoczynkowi
i rekreacji służą lasy, piękne krajobrazy oraz liczne rozlewiska
wodne: Andrzejówka – zalew rzeki Miławki (5 km od Chmielnika na
trasie: Kielce-Busko) z kilkunastometrową piaszczystą plażą i urządzeniami
rekreacyjnymi, stawy hodowlane atrakcyjne dla wędkarzy i amatorów kąpieli,
czyste rzeki. Kilkadziesiąt gospodarstw agroturystycznych zapewnia
ogniska, jazdę konną, wycieczki bryczką.
Kultura
O rozwój kultury dbają liczne placówki oświatowe, które działają
pod kierunkiem i przy współpracy Urzędu Miasta i Gminy w Chmielniku.
-Urząd Miasta i Gminy Chmielnik od 1995 roku przyznaje co roku tytuł
honorowy „Chmielniczanina Roku” wybitnym mieszkańcom
miasta i gminy lub osobom wywodzącym się z tych terenów. Otrzymali go
między innymi słynni chmielniczanie - Magdalena Idzik – śpiewaczka
operowa oraz aktor scen warszawskich pochodzący z Przededworza –
Janusz Zakrzeński. Przyznaje również Honorowe Obywatelstwo Miasta
Chmielnika.
-Chmielnickie
Centrum Kultury, wydawca „Nowego Kuriera Chmielnickiego”,
skupia koła zainteresowań. We współpracy z Urzędem Miasta i Gminy
organizuje okolicznościowe uroczystości
i imprezy kulturalne. Wśród nich znajdują się:
v
Spotkania z Kulturą Żydowską,
które po raz pierwszy odbyły się 15 czerwca 2003 roku. W uroczystościach
wzięli udział: Szewach Weiss – Ambasador Izraela w Polsce,
83-letni Meier Mały, który wrócił w rodzinne strony, z Jerozolimy,
dopiero po ponad 60. latach, Maria Stolzman – Honorowy Obywatel
Chmielnika oraz włodarze województwa świętokrzyskiego;
v
Polska Niezapominajka w
Chmielniku z gościem honorowym - Andrzejem Zalewskim, wywodzącym się
z ziemi świętokrzyskiej;
v
Bieg uliczny „Po Chmielową Szyszkę” po ulicach
Chmielnika jest organizowany od 2000 roku,
3 maja, w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja;
v
Wakacyjny Turniej Sportowy – organizowany od 2000 roku na
terenie całej gminy Chmielnik.
Na terenie Miasta i Gminy funkcjonują stowarzyszenia:
- Towarzystwo Miłośników Ziemi Chmielnickiej,
- Chmielnickie Stowarzyszenie Kulturalne
- Fundusz Pomocy Rodzinie „Falmilienhilfe”
- Agroturystyczne Stowarzyszenie Hodowców Ryb „Borowiec”
- Śladkowskie Stowarzyszenie Agroturystyki i Turystyki „Dolina
Sanicy”
- Klub Sportowy „Zenit” – funkcjonuje sekcja piłki nożnej;
Nagrody Miasta i Gminy Chmielnik
Miasto i Gmina Chmielnik zgromadziła na swoim koncie prestiżowe
nagrody świadczące o gospodarności i chęci rozwoju:
-I miejsce w IV edycji ogólnopolskiego konkursu „Na
zagospodarowanie odpadów stałych na terenach wiejskich”, nagroda
w wysokości 350 000 zł;
-I miejsce w V edycji konkursu „Na najbardziej ekologiczną Gminę
Województwa Świętokrzyskiego”, nagroda w wysokości 100 000 zł;
-Certyfikat za największą skuteczność w zakresie pozyskiwania środków
na rozwój obszarów wiejskich (w ramach programów PAOW i SAPARD);
-Nagroda za działania na rzecz ochrony środowiska w I edycji Wielkiego
Konkursu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej pt.
„Nasza Gmina w Europie” przyznana w dziedzinie edukacji
ekologicznej w wysokości 200 000 zł;
-nagroda Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnej za najaktywniejszą realizację
Programu SAPARD, która łączenie złożyła 10 wniosków w dziedzinie
„Rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich”;
-„I Spotkania z Kulturą Żydowską w Chmielniku” zdobyły 4
miejsce w plebiscycie na Wydarzenie Kulturalne Województwa Świętokrzyskiego
Roku 2003”
Urząd Miasta i Gminy Chmielnik
Plac Kościelny 5, 26-020 Chmielnik
tel. /41/ 354 32 73, 354-22-78,
fax 354-32-73
www.chmielnik.com
e-mail: umig@chmielnik.com
Opracowała Karolina Kopijkowska (na podstawie
materiałów Urzędu Miasta i Gminy Chmielnik)
|
